تریستزا

بیماری تریستزا :

• کلمه تریستزا به معنای غم و اندوه می باشد که این بیماری به نام غم مرکبات شناخت شده است بیماری ویروسی است که از طریق ویروس Citrus Tristeza Virus (CTV) درختان مرکبات را آلوده می کند و موجب افت شدید محصول می شود و موجب خسارت مالی زیادی می شود.ویروس تریستزا یکی از مهمترین و مخرب ترین ویروس های مرکبات در جهان می باشد.

• اولین بار این بیماری تریستزا در سال 1350 پهلوی دوم  با خرید 40 هزار اصله نهال نارنگی انشو از ژاپن کشور  وارد شد ( منطقه مهدشت ساری ). این نهال ها به ظاهر سالم و عاری از هر نوع ویروسی که بر روی پایه پونسیروس پیوند زده شده بودن وارد کشور شدند.
• در مناطق حاشیه دریا میزان آلودگی به ویروس بالا می باشد میزان بالای آلودگی به این ویروس در مازندران در مناطق مرکزی و شهرستان ساری می باشد.
• از ویژگی های این ویروس بلندترین ویروس ها و در اوند آبکش به سر می برد  و این ویروس از راه مکانیکی به سختی و از طریق پیوند به سهولت انتقال می یابد انتقال رایج ترین این ویروس از طریق شته استوایی مرکبات می باشد به همین دلیل این آفت در ایران گسترش زیادی به دلیل نبود این شته ها یا تعداد محدود آن ها پیدا نکرد.این ویروس از طریق شته ها منتقل می شود.

عوامل پخش بیماری

• 1.Toxoptera citricida شته مرکبات قهوه ای
• 2. Toxoptera aurantii شته مرکبات سیاه
• 3.Aphis goosipii شته پنبه یا خربزه
• 4.Aphis spiruecola شته مرکبات سبز
• مهم ترین عامل انتقال ویروس تریستزا شته خربزه و شته پنبه  و شته قهوه ای یا سیاه مرکبات می باشد این شته ها ویروس را پس از تغذیه بین 5 تا 60 دقیقه می توانند برای انتقال به گیاه بعدی حفظ کنند و پس از 24 ساعت ویروس از بین خواهد رفت.
• ویروس تریستزا از طریق بذر منتقل نمی یابد ولی از طریق پیوند منتقل می شود. ویروس تریستزا در سریع ترین زمان پس از آلوده شدن پیوندک بر روی  پایه نارنج و یا آلوده شدن درخت سالم توسط شته ها ناقل بیماری تحت تاثیر قرار می گیرد و این ویروس از تبدیل کامبیوم به اوندهای چوبی و آبکش خودداری می کند.
• لذا شیره متعلق به برگ به سمت ریشه حرکت و جذب آب و مواد غذایی از قسمت ریشه و ریشه به برگ مسدود خواهد شد.
• در نتیجه از بین رفتن درختان به مرور زمان انجام و طی چند سال انجام نمی گیرد بلکه بر اثر مسئله گرمای یا آبی نمایان واهد شد و نتیجه آن ها باقی ماندن میوه های بر روی درخت و برگ های قهوه ایی مایل به زرد و بر روی درخت است در زمانی که درخت در حال نابود شدن می باشد برجستگی در بالای پیوند خواهند داشت که با برش در پوست درخت دیده می شود.

نشانه های بیماری شامل

1. شیار های شاخه
2. زرد شدن نهال که جدا از پایه اتفاق می افتد

• علائم نشان دهنده ی بیماری در درختان گریپ فروت شیار شیار شدن به صورت کوتاه و کم عمق تا طویل و عمیق دیده می شود.
• این ویروس تمامی گونه های مرکبات را قادر است بیمار کند این بیماری موجب می شود میوه ها کیفیت و کمیت خود را به شدت از دست بدهند، این علائم در درختان به صورت های مختلفی است و یکی از ان علائم یا تمامی آن ها ظاهر می شود.
• این علائم در بخش ریشه ها زودتر مشاهده می گردد، پژمرده شدن ریشه های فرعی و از بین رفتن بافت آبکش ریشه موجب می شود که مواد غذایی به ریشه نرسد و به ریشه های بزرگتر گسترش پیدا می کند و الودگی بر قسمت های هوایی مشاهده می شود.

ویروس تریستزا بزرگترین ویروس گیاهی است و مختص آوند آبکش است.

سه نشانه در درختان آلوده به ویروس تریستزا وجود دارد :

1. به وجود امدن شیارها و حفره های طولی بر روی شاخه و زیر پوست
2. سرعت از بین رفتن درختان
3. زرد شدن به طور تدریجی نهال ها با درخت

• از علائم اولیه این بیماری در درختان برنزه شدن برگ ها،پیچیدگی حاشیه برگ ها به سمت بالا، زود رس شدن میوه های درخت نسبت به درختان سالم، گلدهی زیاد و خارج از فصل ، زردی برگ ها و رگبرگ اصلی و رنگ گیری سریع تر میوه ها و زردی برگ ها و رگبرگ اصلی می باشد.

نحوه از بین رفتن درختان توسط بیماری

1. زوال تدریجی
2. زوال سریع

• در زوال تدریجی درخت بدون برگ سال ها زندگی می کند و نشانه های مانند زردی گل برگ ها،ریزش پهنک برگ بدون ریزش دمبرگ و خشک شدن شاخه های فرعی از نوک به سمت پایین شکل می گیرد درختان مبتلا به ویروس تریستزا چند سال میوه های زیادی می دهند و سریع تر شکوفه می دهند ولی میوه های ان ریز و کوچک است.
• علائم بیماری معمولا در فصل تابستان رقم می خورد چرا که کاهش در سیر ریشه قادر نخواهند بود نیاز آبی درخت را تامین کند.
• زوال سریع ممکن است بعد از زوال تدریجی رقم بخورد زوال سریع در فصل تابستان رقم می خورد و برگ ها و میوه ها سریع پژمرده می شوند و در دو تا سه روز تمام گیاه خشک می شود.
• در بین تمامی مرکبات تجاری،نارنگی ها انشو مقاومت زیادی نسبت به این ویروس دارند و این ویروس   حساسیت زیادی نارنج ها و لیموتر ها دارند.
• در میان مرکبات، سیترو ملو و  سیترنج نسبت به تریستزا مقاوم هستند ولی پایه پوسیروس نسبت پایه نارنج، پایه حساس به این بیماری می باشد.زمانی حساسیت به این ویروس در نارنگی و پرتقال افزایش می یابد که بر روی پایه نارنج پیوند زده شوند.
• علائم آلوده بودن درخت به ویروس تریستزا مانند آثار اسیب به ریشه، کم پشتی ولخت شدن شاخ و برگ، سرخشکیدگی شاخه ها، کندی رشد و در شدیدترین حالت موجب زوال درخت ی شود.
• برای شناسایی ویروس های گیاهی از طریق بیولوژیکی، سرولوژیکی و ملوکولی بررسی می گردد.
• یکی از روش های مبارزه با این ویروس استفاده از مقاومت اکتسابی یا حفاظت تقاطی است این روش به این شکل است که درختان را به استرس ضعیف این ویروس مبتلا می کند تا مقاومت درخت به استرس قوی ویروس تریستزا افزایش پیدا می کند.